Aranya Kanda Sarga 67 – araṇyakāṇḍa saptaṣaṣṭhitamaḥ sargaḥ
|| gr̥dhrarājadarśanam ||
pūrvajō:’pyuktamātrastu lakṣmaṇēna subhāṣitam |
sāragrāhī mahāsāraṁ pratijagrāha rāghavaḥ || 1 ||
sannigr̥hya mahābāhuḥ pravr̥ttaṁ kōpamātmanaḥ |
avaṣṭabhya dhanuścitraṁ rāmō lakṣmaṇamabravīt || 2 ||
kiṁ kariṣyāvahē vatsa kva vā gacchāva lakṣmaṇa |
kēnōpāyēna paśyēyaṁ sītāmiti vicintaya || 3 ||
taṁ tathā paritāpārtaṁ lakṣmaṇō rāmamabravīt |
idamēva janasthānaṁ tvamanvēṣitumarhasi || 4 ||
rākṣasairbahubhiḥ kīrṇaṁ nānādrumalatāyutam |
santīha giridurgāṇi nirdarāḥ kandarāṇi ca || 5 ||
guhāśca vividhā ghōrāḥ nānāmr̥gagaṇākulāḥ |
āvāsāḥ kinnarāṇāṁ ca gandharvabhavanāni ca || 6 ||
tāni yuktō mayā sārdhaṁ tvamanvēṣitumarhasi |
tvadvidhā buddhisampannāḥ mahātmānō nararṣabha || 7 ||
āpatsu na prakampantē vāyuvēgairivācalāḥ |
ityuktastadvanaṁ sarvaṁ vicacāra salakṣmaṇaḥ || 8 ||
kruddhō rāmaḥ śaraṁ ghōraṁ sandhāya dhanuṣi kṣuram |
tataḥ parvatakūṭābhaṁ mahābhāgaṁ dvijōttamam || 9 ||
dadarśa patitaṁ bhūmau kṣatajārdraṁ jaṭāyuṣam |
taṁ dr̥ṣṭvā giriśr̥ṅgābhaṁ rāmō lakṣmaṇamabravīt || 10 ||
anēna sītā vaidēhī bhakṣitā nātra saṁśayaḥ |
gr̥dhrarūpamidaṁ rakṣō vyaktaṁ bhavati kānanē || 11 ||
bhakṣayitvā viśālākṣīmāstē sītāṁ yathāsukham |
ēnaṁ vadhiṣyē dīptāsyairghōrairbāṇairajihmagaiḥ || 12 ||
ityuktvā:’bhyapatadgr̥dhraṁ sandhāya dhanuṣi kṣuram |
kruddhō rāmaḥ samudrāntāṁ kampayanniva mēdinīm || 13 ||
taṁ dīnaṁ dīnayā vācā saphēnaṁ rudhiraṁ vaman |
abhyabhāṣata pakṣī tu rāmaṁ daśarathātmajam || 14 ||
yāmōṣadhimivāyuṣmannanvēṣasi mahāvanē |
sā dēvī mama ca prāṇā rāvaṇēnōbhayaṁ hr̥tam || 15 ||
tvayā virahitā dēvī lakṣmaṇēna ca rāghava |
hriyamāṇā mayā dr̥ṣṭā rāvaṇēna balīyasā || 16 ||
sītāmabhyavapannō:’haṁ rāvaṇaśca raṇē mayā |
vidhvaṁsitarathaścātra pātitō dharaṇītalē || 17 ||
ētadasya dhanurbhagnamētadasya śarāvaram |
ayamasya rathō rāma bhagnaḥ sāṅgrāmikō mayā || 18 ||
ayaṁ tu sārathistasya matpakṣō nihatō yudhi |
pariśrāntasya mē pakṣau chittvā khaḍgēna rāvaṇaḥ || 19 ||
sītāmādāya vaidēhīmutpapāta vihāyasam |
rakṣasā nihataṁ pūrvaṁ na māṁ hantuṁ tvamarhasi || 20 ||
rāmastasya tu vijñāya bāṣpapūrṇamukhastadā |
dviguṇīkr̥tatāpārtaḥ sītāsaktāṁ priyāṁ kathām || 21 ||
gr̥dhrarājaṁ pariṣvajya parityajya mahaddhanuḥ |
nipapātāvaśō bhūmau rurōda sahalakṣmaṇaḥ || 22 ||
ēkamēkāyanē durgē niḥśvasantaṁ kathañcana |
samīkṣya duḥkhitatarō rāmaḥ saumitrimabravīt || 23 ||
rājyādbhraṁśō vanē vāsaḥ sītā naṣṭā dvijō hataḥ |
īdr̥śīyaṁ mamālakṣmīrnirdahēdapi pāvakam || 24 ||
sampūrṇamapi cēdadya pratarēyaṁ mahōdadhim |
sō:’pi nūnaṁ mamālakṣmyā viśuṣyētsaritāṁ patiḥ || 25 ||
nāstyabhāgyatarō lōkē mattō:’sminsacarācarē |
yēnēyaṁ mahatī prāptā mayā vyasanavāgurā || 26 ||
ayaṁ pitr̥vayasyō mē gr̥dhrarājō jarānvitaḥ |
śētē vinihatō bhūmau mama bhāgyaviparyayāt || 27 ||
ityēvamuktvā bahuśō rāghavaḥ sahalakṣmaṇaḥ |
jaṭāyuṣaṁ ca pasparśaṁ pitr̥snēhaṁ vidarśayan || 28 ||
nikr̥ttapakṣaṁ rudhirāvasiktaṁ
sa gr̥dhrarājaṁ parirabhya rāmaḥ |
kva maithilī prāṇasamā mamēti
vimucya vācaṁ nipapāta bhūmau || 29 ||
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkiyē ādikāvyē araṇyakāṇḍē saptaṣaṣṭhitamaḥ sargaḥ || 67 ||
